AChecker validation success

Δ.Ε. Ιθώμης
Περιήγηση στο Δήμο

Αριστοδήμειο

Το Αριστοδήμειο αποτελεί τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης. Το όνομα του προήλθε από τον Μεσσήνιο βασιλιά Αριστόδημο του οποίου ο τάφος εικάζεται πως βρίσκεται σε κάποιον από τους τρεις τεχνητούς αμμόλοφους της περιοχής (αφού δεν μπορούσε να ενταφιαστεί μαζί με τους άλλους Μεσσήνιους βασιλείς λόγω της αυτοκτονίας του). Στο Αριστοδήμειο εντάχθηκε η κοινότητα Βουρναζίου ή Καλόβρυσης (όπως ονομάστηκε το 1956) μετά την κατάργηση της το 1961. Το χωριό μέχρι το 1919 ονομαζόταν Χασάμπασα, όνομα που είχε πάρει από τον Χασάν πασά που διέμενε στην περιοχή. Στο χωριό σήμερα διαμένουν 264 κάτοικοι.

Αρσινόη

Η Αρσινόη είναι τοπικό διαμέρισμα του δήμου Ιθώμης, ο οποίος έχει την έδρα του στο χωριό Βαλύρα. Από την Αρσινόη ,κόρη του βασιλιά Λεύκιππου και της Λευκοθέας και γυναίκα του Ασκληπιού, έχει λάβει την ονομασία του, το οποίο επί Τουρκοκρατίας έφερε και το Αρβανίτικο όνομα Σιμίζα (στην μύγα). Βρίσκεται στους πρόποδες των βουνών Αγίου Βασιλείου και Βουλκάνου που μαζί με τα γύρω βουνά αποτελούν το όρος Ιθώμη. Έχει δίπλα του τους αρχαιολογικούς χώρους της Αρχαίας Μεσσήνης και την Ιερά Μονή Βουλκάνου, γνωστή για το μεγάλο προσκύνημα του Δεκαπενταύγουστου προς τιμήν της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας.

Σήμερα στο χωριό διαμένουν 177 κάτοικοι. Κάθε χρόνο ωστόσο δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες καθώς το χωριό περικλείεται από καταπράσινους λόφους, βουνά και γραφικά σοκάκια. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική και η προσήλωση στην πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής ενισχύονται από την αγάπη και την φιλοξενία των ανθρώπων της, οι οποίοι στην πλειονότητά τους ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία.

Αρχαία Μεσσήνη (Μαυρομμάτι Ιθώμης)

Η Αρχαία Μεσσήνη (Μαυρομμάτι Ιθώμης) αποτελεί τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης. Το χωριό είναι χτισμένο στην πλαγιά του όρους Ιθώμη. Στην κορυφή του βουνού είναι χτισμένο το αρχαίο οχυρό της περιοχής της Μεσσηνίας “Ιθώμη”, το οποίο αποτέλεσε και το τελευταίο προπύργιο τον Μεσσηνίων κατά τον Α΄ Μεσσηνιακό πόλεμο που τελικά ισοπεδώθηκε μετά από ηρωική πολιορκία. Στην περιοχή γύρω από το χωριό βρίσκεται και η αρχαία Μεσσήνη στην οποία οφείλεται από το 2002 το σημερινό όνομα του χωριού.

Η Μεσσήνη είναι μία από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, την ακρόπολη και τη χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη. Στο χωριό ανήκει διοικητικά ο οικισμός Πετράλωνα (ή Πετράλωνο) και η Μονή Βουλκάνου.
Το χωριό αναφέρεται σε απογραφή του 1689 και φέρεται να είχε 362 κατοίκους. Το Μαυρομμάτι διέθετε παλαιότερα αγροτική λαϊκή τράπεζα, γεωργικό πιστωτικό κέντρο, γεωργικό προμηθευτικό συνεταιρισμό και σχολαρχείο (1924 – 1938) καθώς και δημοτικό σχολειό(1853). Σήμερα και λίγο έξω από το χωριό λειτουργεί το αρχαιολογικό μουσείο Μεσσήνης με αποκλειστικό σκοπό να στεγάσει τα ευρήματα των ανασκαφών της Αρχαίας Μεσσήνης. Μέσα στο χωριό εικάζεται ότι βρίσκεται και η πηγή κλεψύδρα, όπου σύμφωνα με το μύθο έλουζαν τον Δία οι νύμφες Ιθώμη και Νέδα που είχαν αναλάβει να τον αναθρέψουν όσο ήταν μωρό. Σήμερα η Αρχαία Μεσσήνη έχει 181 κατοίκους.

Βαλύρα

Η Βαλύρα αποτελεί τοπική κοινότητα και έδρα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό χτισμένο στους πρόποδες του όρους της Ιθώμης που περικλείεται από τους ποταμούς Πάμισος και Mαυροζούμενα (Βαλύρας). Η θέση της Βαλύρας ταυτίζεται με την ιστορία της Αρχαίας Μεσσήνης. Το όνομα δόθηκε από το προ-ομηρικό μουσικό Θάμυρι (Β΄ Ραψωδία, Ιλιάδα στ.594-605) που θέλοντας να ανταγωνιστεί τις μούσες έχασε, τυφλώθηκε και πέταξε τη λύρα του στον ποταμό Βαλύρα. Έχει γράψει γι’ αυτό ο Ιωνάς Κεφαλάς και το αφιερώνει στο Βαλυραίο δάσκαλο Νιφόρο. Στην Ενετική απογραφή του 1690 αναφέρεται με το όνομα Tζεφερεμίνι ως ένα από τα 68 χωριά της Ανδρούσας, όνομα που διατήρησε άλλωστε μέχρι και το 1927. Η Βαλύρα με την ενεργή συμμετοχής της στο μεγάλο ξεσηκωμό του 1821 δίνει γενναίο παρόν για την υπόθεση της πολυπόθητης λευτεριάς. Παλαιότερα διέθετε γεωργικό ταμείο, αγροτικό ταμείο, αγροτική λαϊκή τράπεζα, λαϊκή τράπεζα, αγροτικό συνεταιρισμό, αγροτολέσχη, σχολείο και σύνδεσμο αγροφυλακής. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, η Βαλύρα αριθμεί 843 κατοίκους.

Ζερμπίσια

Τα Ζερμπίσια αποτελούν τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης. Το όνομα του οικισμού είναι Σλαβικό προέρχεται από τη λέξη δερβίσια ή ντερβίσια που σημαίνει παλικάρια Υπάρχει από τη σύσταση του Ελληνικού κράτους. Σήμερα έχει πληθυσμό 124 ατόμων. Στο χωριό περιλαμβάνεται και ο οικισμός Κογχύλι (ονομαζότανε Λακακούκια μέχρι το 1956) με πληθυσμό 29 ατόμων. Το κογχύλι αποτελεί σχετικά νέο οικισμό στην περιοχή και δημιουργείται το 1889.

Κεφαλινός

Ο Κεφαλινός αποτελεί τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης. Το χωριό είναι χτισμένο στους πρόποδες του όρους Καψάλα κι έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα. Ιδρύθηκε από τους αρχαίους Κεφαλλονίτες οι οποίοι είχαν αναπτύξει έντονες εμπορικές συναλλαγές με την Μεσσηνία και ιδίως με την περιοχή της Ιθώμης, μέσω του λιμανιού της Κυπαρισσίας. Μάλιστα ο δρόμος Κεφαλινού-Καλογερέσι που ξεκινούσε από την Κυπαρισσία τοποθετείται σε εκείνη τη χρονική περίοδο. Στις Ενετικές απογραφές (κατάλογος Pacific) αναφέρεται ως Κεφαλονίτσι. Το χωριό συμμετείχε δυναμικά δυναμικά σε όλες τις δύσκολες στιγμές του γένους. Αποκορύφωμα υπήρξε ο ηρωικός θάνατος του ήρωα Ηλία Κορμά στο Μανιάκι υπό τον Παπαφλέσσα εναντίον του Ιμπραήμ στις 20/05/1825.

Στην περιοχή υπήρχαν μεταλλεία έως και το 1958. Ωστόσο, τη ζωή του τη γνωρίζουμε από το 1770 και έπειτα. Μπροστά στο χωριό και ανατολικά βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας με την ονομασία «Κατάθεση Τιμίας Ζώνης». Στο χωριό υπάρχουν επίσης αρκετές βρύσες, σημαντικότερη εκ των οποίων είναι η Πέρα βρύση, η ύπαρξη της οποίας ξεπερνά τα 700 έτη. Σήμερα στον Κεφαλινού διαμένουν 112 κάτοικοι.

Λάμπαινα

Η Λάμπαινα αποτελεί τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ιθώμης και διαιρείται σε τρεις μικρότερους οικισμούς: Άνω Χωριό, Μεσαία Λάμπαινα και Χάνια. Απέχει 21 χλμ. από την Καλαμάτα και 10 χλμ. από την Αρχαία Μεσσήνη. Δημιουργήθηκε τον 14ο αιώνα μ.Χ. από Αρβανίτες επήλυδες, όπως άλλωστε και τα περισσότερα χωριά της περιοχής. Το αρχικό όνομα του χωριού ήταν Λέζι προερχόμενο πιθανώς από τον Τούρκο τοπάρχη, ονόματι Αλεζ–Αγά. Το 1921 μετονομάστηκε σε Λάμπαινα. Η πρώτη έγγραφη αναφορά στον οικισμό γίνεται το 1625 στον κώδικα της Μονής Βουλκάνου, ενώ κατά το έτος 1700 στην απογραφή του Ενετού Προνοητού Γκριμάνι αριθμούσε μόλις 26 κατοίκους.

Το 1951 είχε 552 κατοίκους, φτάνοντας στο μεγαλύτερο πληθυσμιακό της όριο, ενώ στην τελευταία απογραφή (2001) αριθμούσε 247 κατοίκους.

Πετράλωνα

Τα Πετράλωνα (ή Πετράλωνο) αποτελούν οικισμό της τοπικής κοινότητας Μαυροματίου Ιθώμης (Αρχαία Μεσσήνη). Είναι χτισμένα επάνω σε ένα μικρό λόφο σε υψόμετρο περί τα 350 μέτρα, νοτιοδυτικά της ιστορικής κωμόπολης του Μελιγαλά. Το χωριό έχει πάρει το όνομα του από δύο πέτρινα αλώνια τα οποία είχαν φτιαχτεί στο ψηλότερο σημείο του χωριού, ώστε να τα πιάνει ο αέρας και να αλωνίζουν τα δημητριακά (κυρίως σιτάρι, βρώμη και κριθάρι). Σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου νοτιοανατολικά του χωριού υπάρχει ένα μοναστήρι, το περίφημο Ανδρομονάστηρο, το οποίο έχει ιδρυθεί από την εποχή των Ενετών. Τα Πετράλωνα πρωτο-δημιουργήθηκαν το 1897 και σήμερα διαμένουν εδώ 58 κάτοικοι.

Ρευματιά

Η Ρευματιά αποτελεί τοπική κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας της Ιθώμης. Είναι παλιός οικισμός που χτίστηκε τον 14ο αιώνα (μεταξύ 1348-1405) στη θέση που βρισκόταν η αρχαία Είρα του Αριστομένη. Η πρώτη οικογένεια που κατοίκησε στο χωριό ήταν αυτή του Δημητράκη Νέζη από το παλαιό Λούμι Γορτυνίας καταδιωκόμενη από τους Τούρκους, διότι η σύζυγός του για λόγους τιμής σκότωσε τον μπέη της περιοχής. Στα αξιοθέατα του χωριού περιλαμβάνεται το σπήλαιο Ταμπούρι μήκους 300 μέτρων με πολλούς σταλακτίτες. Εδώ και χρόνια στη Ρευματιά (Λούμι) λειτουργεί ιδιωτικό λαογραφικό μουσείο από τον Ευάγγελο Κάψια, κάτοικο του χωριού, με πολλά και πλούσια εκθέματα. Στην απογραφή Pacifico το 1689 η Ρευματιά αριθμούσε 313 κατοίκους, πληθυσμός που διατηρήθηκε μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα (το 1951 είχε 285 κατοίκους). Σήμερα κατοικείται από 42 άτομα. Στο χωριό περιλαμβάνει και ο οικισμός Χρυσότοπος ή Χρύσοβα χτισμένος τον 7ο αιώνα μ.Χ. στον οποίο διαμένει ένας μόνο κάτοικος.